«Σήμερα θα βοηθήσεις στον κήπο, στο πλάι ενός σπουδαίου ανθρώπου. Έχεις πολλά να μάθεις από τον Νίκο – παρατήρησέ τον μονάχα πώς δουλεύει με τη γη και θα καταλάβεις». Αυτά ήταν τα λόγια που θυμάμαι από τον Άρη Παύλο τον Απρίλιο του 2014 στην 14η Πανελλαδική Γιορτή του Πελίτι, στο Παρανέστι της Δράμας.

Μου μιλούσε τότε για τον Νικόλαο Δομπάζη. Πού να ’ξερα λοιπόν πως ενάμισι χρόνο μετά, θα βρισκόμουν στον κήπο του και της συζήγου του Ντίνας στην Κομοτηνή, να μαζεύω πιπεριές και να ζυμώνουμε ψωμιά…

Μερικούς ανθρώπους μόλις τους γνωρίσεις καταλαβαίνεις ότι είναι σημαντικοί – σημαντικοί για τα τόσα πράγματα που φτιάχνουν και συντονίζουν κάθε μέρα της ζωής τους, σημαντικοί για τους ανθρώπους που τους περιτριγυρίζουν.

Δυο σημαντικοί άνθρωποι λοιπόν για μένα είναι ο Νίκος και η Ντίνα Δομπάζη – συντονιστές ή καλύτερα η ψυχή και η απαρχή της τοπικής ομάδας Πελίτι στην Κομοτηνή.

Ζουν για χρόνια τώρα στην κοσμοπολίτικη Κομοτηνή, έχοντας μεγαλώσει εκεί τα δύο τους κορίτσια, την Εύα και την Αγγέλικα. Τα πρωινά ο Νίκος δουλεύει ως δάσκαλος στο 9ο Δημοτικό Σχολείο Κομοτηνής ενώ η Ντίνα φροντίζει τον κόσμο ως νοσοκόμα, στο νοσοκομείο της περιοχής. Εκτός από τη ζωή τους στην πόλη, οι δυο τους έχουν φτιάξει ένα μικρό παράδεισο, λίγο έξω από το κέντρο, – για την ακρίβεια όχι και τόσο μικρό, αφού περπατούσαμε για μια ολόκληρη ώρα κάθε πρωί τριγυρνώντας τον κήπο για να μαζέψουμε μήλα και σύκα για το πρωινό μας γεύμα.

Σε αυτόν λοιπόν τον παράδεισο είχα την ευκαιρία να κοιμάμαι και να ξυπνάω για πέντε μέρες αυτό το καλοκαίρι – πέντε δροσερά αυγουστιάτικα βράδια με ολονύχτιες συναυλίες από τζίτζικες.

Η έννοια της «αυτάρκειας» είναι κάτι που τριγυρνάει στο μυαλό μου αρκετά έντονα τον τελευταίο χρόνο, και αυτή την αυτάρκεια, την είδα να παίρνει σάρκα και οστά στον κήπο του Νίκου και τη Ντίνας και να μαθαίνω σιγά-σιγά πως δεν είναι και τόσο μακρινό όνειρο…

Μέσα σε τέσσερις μέρες, ο Νίκος είχε προγραμματισμένα για μένα πολλαπλά εργαστήρια, για να με προετοιμάσουν για το στόχο μου: εντατικά εργαστήρια εκμάθησης αυτής της αυτάρκειας όπου με όση αφθονία είχε ο κήπος και ό,τι ευημερούσε στις γύρω περιοχές, φτιάχναμε τρόφιμα και χειροτεχνίες για να φυλάξουμε για τους χειμερινούς μήνες που θα ακολουθούσαν.

Τι σάλτσες ντομάτας και πιπεριάς από τις φυσικές καλλιέργειες τους στον μπαξέ, πάντοτε μεγαλωμένα από τοπικούς παραδοσιακούς σπόρους, τι ζυμωτό ψωμί με φρεσκοαλεσμένο αλεύρι σταριού και καλαμποκιού στον μύλο του σπιτιού, τι σπιτικό τυρί, τι κηραλοιφές και χειροποίητα καλάθια με κλαριά λεύκας από την γύρω περιοχή και καλάμια απ’ τον κήπο και τι φύλλα παστού σύκου και λιαστές ντομάτες φτιάξαμε σε λίγες μόνο μέρες! Κι αυτές, είναι μονάχα ελάχιστες από τις γνώσεις που αποκόμισε ο Νίκος δουλεύοντας τη γη τόσα χρόνια και που τόσο γενναιόδωρα μοιράστηκε μαζί μου το καλοκαίρι που μας πέρασε.

Πόσο σπουδαίο είναι λοιπόν να στρώνει κανείς κάθε μεσημέρι το τραπέζι, εξολοκλήρου με τρόφιμα που έχουν μεγαλώσει στον κήπο του: με φασολάκια, αγγούρια, ντομάτες, καρπούζι, σπιτικό ψωμί και σάλτσες από ντομάτες και πιπεριές. Λαχανικά και φρούτα που μεγάλωσαν με μπόλικη αγάπη και φροντίδα και χωρίς ανεπιθύμητα χημικά, ορμόνες και συντηριτικά.

Και η μαγεία αυτού του κήπου είναι – κάτι που θεωρείτο δεδομένο στα χρόνια των παππούδων μας – ότι μπορεί να μεγαλώσει απ’ την αρχή τον επόμενο χρόνο, χωρίς επιπλέον χρήματα και δαπανηρό κόστος, αφού ο σπόρος από το κάθε φυτό συλλέγεται και φυλάγεται προσεκτικά στην τράπεζα σπόρων του Νίκου και της Ντίνας.

Μια τράπεζα που μέσα από τις πολύχρονες δράσεις του ζευγαριού στην τοπική και πανελλαδική οικογένεια Πελίτι, προσφέρει στον κόσμο σπόρους για να σπείρει και να μεγαλώσει τα δικά του φυτά στον κήπο και τα μπαλκόνια του.

Είναι σπουδαίο να βλέπεις πως με την υπομονή, την εμπειρία και τη γνώση που κερδίζει κανείς από τη δουλειά χρόνων, μπορεί να διασφαλίσει το μεγαλύτερο μέρος της τροφής του, να φτιάξει ένα σπιτικό με φυσικά και τοπικά υλικά και να δημιουργήσει προϊόντα και κατασκευές που του είναι απαραίτητα όλο το χρόνο.

Φροντίζεις λοιπόν για την αυτονομία σου χωρίς επανειλημμένα και αχρείαστα κόστα συντήρησης, χωρίς παράλογες εξαρτήσεις από μεγαλο-εταιρείες και εισαγόμενους πόρους. Το σπουδαιότερο όμως, όπως λέει και ο Νίκος, «καλλιεργώντας την τροφή μας, καλλιεργούμε ένα είδος: την Υγεία μας!»

Αυτή η αυτάρκεια, όμως, είναι ένα αγαθό που απαιτεί αφοσίωση, πειθαρχία και πολλή δουλειά. Νύχτες, μέχρι αργά το βράδυ, η Ντίνα και ο Νίκος κάθονταν συντροφιά στη βεράντα με τα έξι νεογέννητα γατιά τους, ξεδιαλύνοντας τα ξερά φασόλια για σπόρο είτε πλέκοντας καλάθια όπου θα φυλάνε μέσα τις σοδειές τους. Με πόση υπομονή τους παρατήρησα ανά πάσα στιγμή να ανακυκλώνουν καθετί οργανικό υπόλειμμα από την κουζίνα και τον κήπο τους, ώστε να μπορεί να μετατραπεί μέσα σε μερικούς μήνες σε αφράτο βιολογικό κομπόστ, επιστρέφοντας εν τέλει όλες αυτές τις θρεπτικές ουσίες στην γη τους.

Χρειάζεται απλά από μας ένα διαφορετικό τρόπο σκέψης από αυτόν που αποκτήσαμε στην πόλη – από την καταναλωτική συμπεριφορά «της μιας φοράς» όπου όλα είναι αναλώσιμα και τίποτα δεν είναι αρκετά σημαντικό για να επαναχρησιμοποιηθεί ή να ανακυκλωθεί.

Η αυτάρκεια είναι μια απασχόληση που θέλει ώρες – πολλές ώρες την ημέρα. Πώς μπορεί όμως να συγκριθεί το τέλος μιας τέτοιας γεμάτης μέρας στον κήπο, μαζί με τα φυτά σου και τους καρπούς μηνών υπομονετικής χειρονακτικής εργασίας, με μια εσώκλειστη μέρα σε ένα τσιμεντένιο γραφείο μπροστά από έναν υπολογιστή;

Είναι πολλή δουλειά λοιπόν να αποκτάει κανείς την αυτάρκεια του, αλλά μέσα από το παράδειγμα του Νίκου και της Ντίνας και την ηρεμία και αγάπη που εκπέμπουν και οι δυο τους, αντιλαμβάνεται κανείς πως αξίζει κάθε δευτερόλεπτο επένδυσης. Είναι όμορφο να είμαστε ικανοί να μεγαλώνουμε τη δική μας τροφή και να μπορούμε να δημιουργούμε ένα ασφαλές καταφύγιο πάνω από το κεφάλι μας. Είναι τόσο σημαντικό να αποκτούμε την ανεξαρτησία και αυτονομία μας, και να στοχεύουμε σε μια ζωή αναμφιβόλου ποιότητας και αξίας.

Ευχαριστώ Νίκο και Ντίνα, που μου διδάξατε ότι κάτι τέτοιο είναι εφικτό και πως η πορεία προς επίτευξη της αυτάρκειας έχει να μας διδάξει και να μας προσφέρει ίσως και περισσότερα δώρα από το ίδιο το αποτέλεσμα…

Σοφία Μάτση
Σεπτέμβριος 2015